ایمنی کار با دستگاه لیزر

ایمنی کار با دستگاه لیزر حکاکی و برش موضوع بسیار مهمی است که تمامی اپراتورها، صاحبان کسب و کار و خریداران دستگاه‌های لیزر باید به آن توجه داشته باشند. خطرات مربوط به لیزر بسته به قدرت تابش می‌تواند متفاوت باشد. همچنین ابعاد دیگری از ایمنی شامل ایمنی کار با وسایل برقی و رفع دوده و بو می‌شود که در مورد آنها توضیحات لازم ارائه خواهد شد. با لیزر دات کام همراه باشید تا در این زمینه بیشتر بدانید.

کلاس لیزر چیست؟

میزان خطرات لیزر با کلاس‌های آن سنجیده می‌شود. هر چه کلاس‌های لیزر بالاتر باشد به این معنی است که خطرات بیشتری دارد. لیزرهای کلاس پایینتر خطراتی برای بینایی ندارند اما لیزرهای کلاس بالاتر، نه تنها برای بینایی بلکه برای پوست هم ضرر دارند همچنین این کلاس‌ها بر اساس استاندارد IEC 60825-1 است. بدیهی است که رعایت نکات ایمنی کار با دستگاه لیزر در کلاس‌های بالاتر از اهمیت بالاتری برخوردار خواهد بود. کلاس‌های لیزر شامل موارد زیر هستند:

• کلاس 1: لیزر در این کلاس به حدی کم‌توان است که به صورت ذاتی ایمن بوده و هیچگونه خطری ندارد و برای دیدن آن نیازی به استفاده از عینک یا شیشه محافظ وجود ندارد.
• کلاس M 1: این کلاس مانند کلاس یک است با این تفاوت که به وسیله عدسی همسو سازی انجام نمی‌پذیرد چون ممکن است بخاطر این همسوسازی توان آن افزایش یابد و از این کلاس کاری خارج گردد.
• کلاس2: کلاس دو نیز به صورت حدودی امن حساب می‌شود و تابش مستقیم بیش از 0.25 ثانیه آن برای چشم خطرناک بوده، ولی چشم انسان می‌تواند به صورت غیر ارادی در برابر این تابش از خود دفاع کرده که این رفلکس می‌تواند به‌صورت بسته شدن پلک یا تغییر جهت دید چشم باشد. این کلاس معمولا در اشاره‌گرهای لیزری، اندازه‌گیری و ابزارها استفاده می‌شود.
• کلاسB 3: این کلاس لیزر خطرناک است و در صورت تابیده‌شدن به صورت مستقیم به چشم انسان می‌تواند آسیب برساند. پس در هنگام کار با آن باید دقت کرد. این لیزر بر روی 0.5 وات محدود شده و انرژ آن کمتر از 30mj است. این لیزر در سی‌دی و دی‌وی‌دی رایتر ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• کلاس 4: بالاترین و خطرناک ترین کلاس لیزر محسوب می‌شود و می‌تواند به راحتی پوست را سوزانده و موجب آسیب جدی و دائمی در بینایی گردد. در هنگام استفاده از آن حتما باید از محافظ استفاده و ایمنی کار با دستگاه لیزر را رعایت کرد. این لیزر در کارهای صنعتی، نظامی و پزشکی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

در پایان باید به این نکته مهم اشاره کنیم که در لیزر فایبر، موپا از اشعه با کلاس IV ( کلاس چهار ) استفاده می‌شود که از خطرناکترین کلاس‌ها محسوب می‌شود پس رعایت نکات ایمنی کار با دستگاه لیزر برای جلوگیری از بروز خطرات جانی برای اپراتور الزامی است.

خطرات ناشی از پرتوهای لیزر فایبر و اقدامات ایمنی

پرتوهای نوری شامل سه نوع اصلی هستند: فرابنفش (UV)، نور مرئی (VS) و فروسرخ (IR). طول موج لیزر فایبر و لیزر CO2 در محدوده پرتوهای فروسرخ (IR) قرار دارد. این پرتوها اثرات گرمایی مشخصی دارند که می‌توانند بر روی سطح پوست و چشم اثرگذار باشند.

اگرچه پرتوهای لیزری معمولاً توانایی نفوذ به عمق بدن را ندارند، اما شدت بالای تابش آن‌ها باعث می‌شود آسیب‌های قابل توجهی به بافت‌های سطحی بدن وارد شود. این آسیب‌ها عمدتاً شامل موارد زیر هستند:

1. آسیب به چشم: پرتوهای لیزری، به‌ویژه طول موج‌های مادون قرمز (IR)، می‌توانند به قرنیه و شبکیه چشم آسیب رسانده و منجر به اختلالات بینایی موقتی یا دائمی شوند. حتی تماس کوتاه‌مدت با این پرتوها ممکن است سوختگی یا کدورت قرنیه ایجاد کند.
2. آسیب به پوست: تابش پرتوهای لیزر می‌تواند باعث سوختگی سطحی پوست شود. این سوختگی‌ها معمولاً در اثر برخورد مستقیم اشعه به پوست رخ می‌دهد و بسته به توان و مدت‌زمان تابش، می‌توانند از قرمزی خفیف تا سوختگی‌های جدی متفاوت باشند.

نکات ایمنی کار با دستگاه لیزر حکاکی

دستگاه حکاکی لیزری فایبر Raycus به عنوان یک دستگاه لیزر پرقدرت کلاس IV (چهار) طبقه‌بندی می‌شود. بنابراین رعایت نکات ایمنی برای استفاده از این دستگاه ضروری است. در اینجا به برخی از نکات ایمنی کار با دستگاه لیزر حکاکی اشاره می‌شود:

1. 1. برق دستگاه: قبل از استفاده، از تأمین برق با ولتاژ صحیح 24 ولت اطمینان حاصل کنید. برای راه‌اندازی دستگاه، داشتن استابیلایزر و چاه ارت از نکات اصلی است.
2. نصب و راه‌اندازی: دستگاه باید فقط توسط کارشناسان متخصص نصب و راه‌اندازی شود. از نصب و راه‌اندازی دستگاه بدون هماهنگی با شرکت فروشنده خودداری کنید.
3. 3. نور لیزر و تابش آن: دستگاه لیزر نور نامرئی با طول موج 1060 ~ 1085 نانومتر و توان متوسط 50w ،30 w ساطع می‌کند. لذا از قرار دادن چشم یا پوست خود در معرض تابش لیزر خودداری کنید.
4. دستگاه لیزر (سورس): از جابه‌جایی یا باز کردن سورس لیزر خودداری کنید. لوازم جانبی قابل تعویض برای آن موجود نیست و هرگونه تعمیر و نگهداری فقط باید توسط شرکت انجام شود.
5. محافظت از چشم: مستقیماً به انتهای خروجی نور نگاه نکنید. هنگام کار با دستگاه، استفاده از عینک ایمنی لیزری مناسب الزامی است.
6. فیبر خروجی لیزر: فیبر خروجی لیزر جزء کلیدی و حساس دستگاه است. در طول حمل و نقل و بهره‌برداری، شعاع خمش فیبر نباید از 15 سانتی‌متر تجاوز کند. در غیر این صورت، لیزر ممکن است آسیب ببیند. بنابراین، عدم جابه‌جایی دستگاه پس از نصب و راه‌اندازی از نکات مهم است.
7. ایجاد تهویه مناسب در محیط کار:کار با لیزرهای پرتوان ممکن است گازها و بخارهایی تولید کند که برای سلامتی مضر است. سیستم تهویه مناسب از انباشت این مواد در محیط جلوگیری می‌کند.
8. استفاده از استابلایزر و چاه ارت :برای تأمین برق ایمن و جلوگیری از نوسانات برقی، استفاده از استابلایزر 3 کاوا (فاراتل ،پرنیک) و اتصال به زمین (چاه ارت) ضروری است. این اقدامات از آسیب‌های ناشی از برق به دستگاه و کاربران جلوگیری می‌کند. 

مقررات ایمنی برای استفاده از دستگاه لیزر حکاکی فایبر کلاس IV

برای جلوگیری از خطرات احتمالی و برخورد با پرتوهای لیزر، رعایت مقررات ایمنی کار با دستگاه لیزر در ناحیه تحت کنترل دستگاه لیزر فایبر کلاس IV ضروری است. در ادامه برخی از مهم‌ترین نکات ایمنی که باید هنگام استفاده از دستگاه‌های لیزر فایبر رعایت شوند را می‌خوانید:

1. محل قرارگیری دستگاه

دستگاه لیزر حکاکی فایبر باید در اتاقی جداگانه و به دور از افراد غیرمجاز قرار گیرد. این اتاق باید به‌طور کامل از محیط اطراف خود جدا باشد و ترجیحاً فاقد شیشه باشد. این اقدام برای جلوگیری از ورود پرتوهای لیزر به محیط بیرون و جلوگیری از آسیب به افراد اطراف ضروری است.

2. کنترل دسترسی به ناحیه تحت کنترل

ناحیه تحت کنترل لیزر باید دارای یک در ورودی و خروجی واحد باشد تا دسترسی به این ناحیه به‌طور کامل تحت کنترل قرار گیرد. برای افزایش ایمنی، در باید به قفل ایمنی مجهز باشد تا از دسترسی غیر مجاز جلوگیری شود.

3. علامت‌گذاری و هشدار

بر روی در ورودی به ناحیه تحت کنترل دستگاه، باید علامت خطر پرتو اشعه نصب شود. این علامت به افراد هشدار می‌دهد که از ورود به این منطقه بدون تجهیزات حفاظتی خودداری کنند.

4. استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب

افرادی که قصد ورود به ناحیه تحت کنترل دستگاه لیزر فایبر را دارند، باید از تجهیزات حفاظتی مشخص‌شده استفاده کنند. برای دستگاه‌های حکاکی لیزری فایبر صنعتی، استفاده از عینک ایمنی لیزری الزامی است. همچنین برای لیزرهای پزشکی، باید پوشش مناسب پوست برای جلوگیری از آسیب به بدن مورد استفاده قرار گیرد.

5. محیط بدون شیشه

توجه داشته باشید که نور لیزر فایبر قادر است از شیشه عبور کند. بنابراین، در محیطی که دستگاه نصب می‌شود، نباید شیشه‌ای وجود داشته باشد. در صورتی که شیشه در محیط وجود دارد، باید به‌طور کامل پوشانده شود تا از خطرات احتمالی ناشی از عبور اشعه لیزر جلوگیری شود.

6. عدم نصب سطوح منعطف یا بازتابنده

در نزدیکی مسیر تابش لیزر نباید سطوح بازتابنده وجود داشته باشد. از نصب آینه‌ها، سطوح فلزی اضافی و کامپیوترها در نزدیکی مسیر پرتو لیزر باید خودداری کرد، زیرا این سطوح می‌توانند پرتو لیزر را بازتاب کنند و به‌طور تصادفی افراد را در معرض تابش قرار دهند.

7. آموزش و مهارت کارکنان

تنها افراد آموزش‌دیده مجاز به کار با دستگاه لیزر حکاکی فایبر باید باشند. کارکنان باید آموزش‌های لازم را در خصوص ایمنی، عملکرد دستگاه و نحوه استفاده صحیح از آن دریافت کنند که این امر در زمان نصب و آموزش دستگاه توسط کارشناسان متخصص شایاحک به صورت کاملا حرفه ای به اپراتورهای دستگاه حکاکی لیزری ارائه خواهد شد.

8. عدم دستکاری دستگاه

به هیچ عنوان نباید سورس لیزر، مسیر نوری یا قسمت‌های دیگر دستگاه را باز کرده یا تعمیر کنید. هرگونه تعمیر و نگهداری دستگاه باید توسط کارشناسان مجرب انجام شود تا از بروز خطرات احتمالی جلوگیری گردد.

در صورت بروز حادثه با دستگاه لیزر، چه باید کرد؟

بخشی از نکات ایمنی کار با دستگاه لیزر این است که در صورت بروز هرگونه حادثه یا مشکل هنگام استفاده از دستگاه حکاکی لیزری فایبر، رعایت اقدامات فوری و ایمنی می‌تواند از بروز خطرات بیشتر جلوگیری کند و آسیب‌های احتمالی را کاهش دهد. در این بخش به تفصیل مراحل لازم جهت مقابله با حادثه در دستگاه‌های حکاکی لیزری را مرور می‌کنیم:

1. قطع فوری منبع تغذیه

اولین و مهم‌ترین اقدام در مواجهه با هرگونه حادثه، قطع فوری برق دستگاه است. باید فوراً کلید محفظه جان (قطع برق اضطراری) موجود بر روی میز دستگاه حکاکی لیزری را فشار دهید. این عمل باعث قطع تمامی منابع تغذیه دستگاه شده و می‌تواند از بروز حوادث بزرگتر جلوگیری کند. اطمینان حاصل کنید که دستگاه به‌طور کامل از برق جدا شده باشد.

2. توقف فرآیند کار دستگاه

پس از قطع برق، تمام فرآیندهای دستگاه را متوقف کنید. این مرحله شامل توقف تمامی حرکت قطعات متحرک (مانند هد لیزر، میز متحرک و سایر اجزا) و خاموش کردن سیستم خنک‌کننده دستگاه می‌شود. این کار به جلوگیری از مشکلات اضافی مانند افزایش دمای دستگاه یا آسیب به قطعات کمک می‌کند.

3. ایمن‌سازی محیط

برای جلوگیری از وقوع حوادث بیشتر، لازم است که محیط اطراف دستگاه به‌طور کامل ایمن‌سازی شود. از دور کردن افراد از محل حادثه و ممنوعیت ورود افراد غیرمجاز به محل کار دستگاه لیزر اطمینان حاصل کنید. اطمینان پیدا کنید که هیچ فردی در معرض خطر یا آسیب احتمالی قرار ندارد.

4. ارزیابی آسیب‌ها

در این مرحله، باید به سرعت آسیب‌های احتمالی را بررسی کنید. این ارزیابی شامل بررسی آسیب‌های فیزیکی به دستگاه، مواد کار (مانند قطعات حکاکی یا برش داده شده)، و همچنین بررسی آسیب‌های احتمالی به افراد می‌شود. اگر با سوختگی یا آسیب‌های پوستی در اثر قرار گرفتن در معرض اشعه لیزر مواجه شدید، توجه فوری ضروری است.

5. تماس با اورژانس

در صورتی که احتمال بروز آسیب‌های جدی به بدن وجود دارد، به‌ویژه در مورد آسیب‌های سوختگی یا آسیب‌های چشم و پوست ناشی از تابش لیزر، فوراً با اورژانس تماس بگیرید. حتی اگر آسیب‌ها جزئی به نظر می‌رسند، بررسی حرفه‌ای وضعیت توسط کارشناسان پزشکی الزامی است تا از بروز مشکلات بیشتر جلوگیری شود.

6. اطلاع‌رسانی به مسئولین

لازم است که مسئولین مربوطه (مانند مدیران فنی، مسئول ایمنی، یا کارشناسان فنی) را از وقوع حادثه مطلع کنید. این افراد می‌توانند در مراحل بعدی بررسی و رفع مشکل به شما کمک کنند و همچنین اقدامات قانونی و ایمنی بعد از حادثه را انجام دهند.

7. از دست زدن به قطعات آسیب‌دیده خودداری کنید

به هیچ عنوان نباید دست به قطعات آسیب‌دیده دستگاه بزنید. تا زمانی که متخصصین مربوطه به محل حادثه نرسیده‌اند، باید از هرگونه دستکاری قطعات آسیب‌دیده خودداری کنید. دست زدن به قطعات آسیب‌دیده می‌تواند موجب افزایش آسیب‌ها یا ایجاد خطرات جدید برای شما و سایر افراد حاضر شود.

8. استفاده از تجهیزات حفاظتی

از نکات مهم ایمنی کار با دستگاه لیزر این است که در هنگام مواجهه با حادثه و حتی پس از آن، باید از تجهیزات حفاظتی مناسب استفاده کنید. این تجهیزات شامل دستکش ایمنی، عینک ایمنی لیزری و لباس کار مناسب است. استفاده از این تجهیزات می‌تواند شما را در برابر خطرات ناشی از لیزر و سایر خطرات فیزیکی حفظ کند.

سخن پایانی

رعایت نکات ایمنی کار با دستگاه لیزر برش و حکاکی می‌تواند هم سلامت شما را تضمین و هم عمر دستگاه را زیاد کند. بنابراین تک تک نکات ذکر شده را جدی گرفته و حتما در طول کار خود رعایت کنید. لیزر وسیله خطرناکی بوده و باید با احتیاط با آن رفتار کرد. در صورت بی‌احتیاطی ممکن است آسیب‌های جدی به دستگاه وارد شده و نه تنها هزینه زیادی بر روی دستگاه شما بگذارد، بلکه آسیبی به خودتان هم وارد کند.